1211 Sayılı TCMB Kanunu

TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI KANUNU
Kanun No: 1211
Kabul Tarihi: 14.1.1970

KISIM I

Kuruluş, temel görev ve yetkiler, sermaye

Kuruluş ve unvan

Madde 1– (21.4.1994 tarih, 3985 sayılı Kanun ile değiştirilen şekli) Türkiye’de banknot ihracı imtiyazına münhasıran sahip ve bu Kanun’da yazılı görev ve yetkileri haiz olmak üzere “Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası” unvanı altında anonim şirket olarak bir banka kurulmuştur. Banka, bu Kanun’da sarahat bulunmayan hallerde özel hukuk hükümlerine tabidir. Bu Kanun’da, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası “Banka” olarak ifade edilmiştir.

Merkez ve Şubeler

Madde 2– (6.12.1984 tarih, 3098 sayılı Kanun ile değiştirilen şekli) Banka’nın merkezi Ankara’dadır. Banka, Banka Meclisi’nin kararıyla banknot matbaası kurabilir ve memleketin gerekli görülen şehirlerinde şubeler açabilir. Aynı suretle, içerde ve dışarda muhabirler temin edebilir. Banka’nın bu husustaki kararları Başbakanlığa bildirilir. Banka, keza Banka Meclisi’nin kararı ve Başbakanlığın muvafakatiyle yabancı memleketlerde temsilcilikler kurabilir.

Üyelikler ve iştirakler

Madde 3– Banka, merkez bankalarının katıldığı milletlerarası mali, iktisadi ve mesleki teşekküllere Banka Meclisi’nin kararıyla üye olabilir ve Hükümetin muvafakatiyle bu gibi teşekküllere hissedar olarak katılabilir.

Temel görev ve yetkiler

Madde 4– (18.6.1999 tarih, 4389 sayılı Kanun ile değiştirilen şekli)
I- Banka’nın temel görevleri bu Kanun hükümlerine göre ve ekonomik gelişmeye yardım etmek amacıyla;
a) Para ve kredi politikasını, kalkınma planları ve yıllık programlar göz önünde bulundurularak ekonominin gereklerine göre ve fiyat istikrarını sağlayacak bir tarzda yürütmek;
b) Hükümetle müştereken milli paranın iç ve dış değerini korumak amaçlarıyla gerekli tedbirleri almak;
c) Milli paranın hacim ve tedavülünü, bu Kanun gereğince düzenlemek;
d) Bankalara kredi verme işlerini bu Kanun’da belirtilen esas ve sınırlar içinde yürütmek;
e) Para arzını ve ekonominin likiditesini düzenlemek amacıyla açık piyasa işlemleri yapmak;
f) Mevduat vade ve türleri ile mevduatta vade müddetlerini ve bunların yürürlük zamanlarını tayin etmek;
g) Milli para ile altın ve yabancı paralar arasındaki muadeleti Hükümetçe belirlenecek esaslar dairesinde tayin etmek;
h) İlgili mevzuat ve Hükümetçe alınacak kararlar çerçevesinde altın ve döviz rezervlerini, ülke ekonomik menfaatlerine uygun şekilde yönetmek;
ı) Hükümetçe alınacak kararlar çerçevesinde borsada döviz ve kıymetli madenler üzerinde işlem yapmak;
j) (18.6.1999 tarih, 4389 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmıştır.) Banka özellikle, bu Kanun hükümlerine göre, Hükümetin mali ve ekonomik müşavirlik, mali ajanlık ve haznedarlık görevlerini ifa eder.

II- Banka’nın temel yetkileri:
a) Türkiye’de banknot ihracı imtiyazı tek elden Banka’ya aittir.
b) Banka, para-kredi konularında karar alma ve bu Kanunla kendisine verilen yetkiler çerçevesinde Hükümete öneride bulunma yetkisini haizdir.
c) Banka, kendi işlemlerinde uygulayacağı, reeskont, iskonto ve faiz oranlarını, Hükümetçe izlenen ekonomik politikaları da göz önünde bulundurarak tespit eder.
d) Banka, meri mevzuatla kendisine verilen yetki ve görev alanına giren hususlara ilişkin yapmış olduğu her türlü düzenlemelere bankaların uygun hareket edip etmediklerini denetleme yetkisini haizdir.

III- Banka’nın başlıca müşavirlik görevleri:
a) Hükümete, gerektiğinde, para ve krediye ilişkin tedbirlerin alınması hususunda bu Kanunla kendisine verilen yetkiler çerçevesinde görüş vermek.
b) Bankalar Kanunu’nun uygulanması ile veya genel olarak bankacılık ve kredi mevzuları ile ilgili hususlarda Hükümetçe istenecek istişari mütalaaları verir.
c) Banka dışı mali kurumlarla ilgili kuruluş izinleri ve bunlardan, tasfiyeleri hususunda karar alma yetkisi Hükümet’e ait olanların tasfiyeleri hakkında karara varılmadan önce Banka’nın mütalaası alınır. Banka bu Kanunla kendisine verilen yetkileri kendi sorumluluğu altında müstakil olarak kullanır.

Banka’nın sermayesi, hisse senetleri

Madde 5– Banka’nın sermayesi 25.000.000.-Lira olup, her biri yüz Liralık 250.000 hisseye ayrılmıştır. Bu sermaye, Hükümetin tasvibiyle artırılabilir. Hisse senetlerinin itibari kıymetleri 100, 200, 500, 1.000, 5.000 ve 10.000 Liralıktır.*

Hisse senetlerinin nev’i

Madde 6– Banka’nın hisse senetleri nama yazılıdır.

Hisse senetlerinin sınıfları

Madde 7– Hisse senetleri (A), (B), (C) ve (D) sınıflarına ayrılmıştır.

(A) Sınıfı hisse senetleri

Madde 8– (A) sınıfı hisse senetlerinin her biri en az 100 hisseliktir. Bu sınıf hisse senetleri münhasıran Hazine’ye ait olup, sermayenin yüzde ellibirinden aşağı düşemez.

(B) Sınıfı hisse senetleri

Madde 9– (B) sınıfı hisse senetleri Türkiye’de faaliyette bulunan milli bankalara tahsis edilmiştir.

(C) Sınıfı hisse senetleri

Madde 10– Hisse senetlerinden en çok 15.000 adedi, (C) sınıfı hisse senedi olarak, milli bankalar dışında kalan diğer bankalarla imtiyazlı şirketlere tahsis edilmiştir.

(D) Sınıfı hisse senetleri

Madde 11– (D) sınıfı hisse senetleri Türk ticaret müesseselerine ve Türk vatandaşlığını haiz tüzel ve gerçek kişilere tahsis edilmiştir.

Hisse senetlerinde sınıf değişikliği

Madde 12– Banka, hisse senetlerinin bir sınıftan diğer bir sınıfa nakli hususunda vuku bulacak talepleri derhal sonuçlandırır. Hisse senetlerinin bir sınıftan diğer bir sınıfa nakli için hiçbir komisyon alınmaz. (C) sınıfı hisse senetleri miktarı, hiçbir veçhile bu Kanunla kabul edilmiş olan miktarı aşamaz.

KISIM II
Banka’nın teşkilat ve organları

Teşkilat ve organlar

Madde 13– Banka’nın teşkilatı aşağıdaki şekildedir;

A) Hissedarlar Genel Kurulu,
B) Banka Meclisi,
C) Başkanlık (Guvernörlük),
D) Denetleme Kurulu,
E) Yönetim Komitesi,
F) Merkez ve Şubeler İskonto Komiteleri,
G) Şubeler.

BÖLÜM I
Genel Kurul Oy hakkı

Madde 14– Banka’nın pay sahipleri defterinde yazılı bulunan hissedarlar, Banka’nın Genel Kurulu’nu teşkil ederler. Genel Kurul, her yıl Banka Esas Mukavelesi ile tespit edilen vakitte toplanır. Her on hisseye sahip olan veya bu miktar hisseyi temsil eden kimse bir oya maliktir.

Genel Kurul’un görev ve yetkileri

Madde 15– Genel Kurul aşağıdaki görev ve yetkileri haizdir:

1. Banka Meclisi tarafından verilen yıllık rapor ile Denetleme Kurulu raporunun tetkiki;
2. Banka’nın bilanço, kar ve zarar hesabının tetkiki ile karara bağlanması;
3. Banka Meclisi üyelerinin ve Denetleme Kurulu’nun ibrası;
4. Sermayenin artırılması;
5. Esas Mukavele’de değişiklik yapılması;
6. Banka’nın tasfiyesi hakkında karar verilmesi.

Banka Esas Mukavelesi ve tasfiye

Madde 16
a) Banka Esas Mukavelesi, Genel Kurul’un tasvibi ve Bakanlar Kurulu kararıyla yürürlüğe girer. Esas Mukavele’de yapılacak değişiklikler de bu hükme tabidir.
b) Banka’nın, birinci madde ile tespit edilen müddetin bitiminden evvel tasfiyesi hakkında alınacak olan kararlar, Bakanlar Kurulu’nun tasvibi ile Banka tarafından yapılan taahhütlerin kanun dahilinde tamamen ifa edilmesi şartıyla muteberdir. Gerek Esas Mukavele’de değişiklik yapılması ve gerek tasfiye hakkında karar alınabilmesi için, Genel Kurul’da üçte iki çoğunluk şarttır.

Başkanlık

Madde 17– Genel Kurul’a Başkan (Guvernör) başkanlık eder.

Temsil

Madde 18– Hissedar olmayanlar, Genel Kurul’da vekil olarak birden fazla oy temsil edemezler.

BÖLÜM II
Banka Meclisi Kuruluş

Madde 19– Banka Meclisi, Başkan (Guvernör) ile Genel Kurul’ca seçilecek altı üyeden kurulur. Üyelerin görevleri, özel bir kanuna dayanmadıkça, Banka dışında teşrii, resmi veya özel herhangi bir görev ile birleşemez. Bundan başka bu üyeler, ticaretle uğraşamayacakları gibi, bankalar ve şirketlerde de hissedar olamazlar. Hayır dernekleri ve amaçları hayır, sosyal ve eğitim işlerine matuf vakıflardaki görevler ve kar amacı gütmeyen kooperatif ortaklığı bu hüküm dışındadır. Banka Meclisi üyelerinin yüksek öğrenim görmüş, bankacılık veya iktisat ve maliye alanlarında bilgi ve tecrübe sahibi olmaları şarttır. Başkan (Guvernör), Banka Meclisi Başkanı’dır. Banka Meclisi üyelerinin aylıkları ile tazminatları Bakanlar Kurulu’nca tespit edilir. Banka merkezi dışında oturanların Meclis toplantılarına katılmak için katlanacakları yol giderleri Banka’ca ödenir.

Görev süresi

Madde 20– Banka Meclisi üyelerinin görev süresi üç yıldır. Her yıl Meclis üyelerinin üçte biri yenilenir. Birinci ve ikinci yıl sonunda Banka Meclisi’nden ayrılacak üyeler ad çekme ile tespit edilir. Süreleri biten üyelerin yeniden seçilmeleri caizdir.

Toplantılar, kararlar ve oylamadan çekilme

Madde 21– Banka Meclisi üyeleri, kendileriyle, Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nun 245 inci maddesinin 3 üncü bendinde gösterilen derecelerde akrabalık veyahut menfaat bağı bulunan kişilere ilişkin kredi konularına dair müzakerelere iştirak edemezler ve oylamaya katılamazlar. Banka Meclisi toplantıları Ankara’da yapılır. Lüzumu halinde başka bir yerde de toplantı yapılabilir. Toplantılar, Başkan (Guvernör)ın çağrısı ile ayda en az bir defa olmak üzere yapılır. Gündem, Başkanlık (Guvernörlük)ça düzenlenir. Üyelerin gündem dışı görüşülmesini istedikleri hususlar, Başkan (Guvernör)ın da katılması halinde aynı toplantıda gündeme alınır ve görüşülür; aksi takdirde bir sonraki toplantı gündemine alınmasına karar verilebilir. Banka Meclisi, üyelerin en az üçte ikisinin katılmasıyla toplanır ve mevcut üyelerin çoğunluğu ile karar verir. Oyların eşitliği halinde, Başkan’ın katıldığı tarafın teklifi kabul edilmiş sayılır. Başkan (Guvernör) Yardımcıları, Banka Meclisi toplantılarına, oy hakları olmaksızın katılabilirler.

Banka Meclisi’nin görev ve yetkileri

Madde 22– (18.6.1999 tarih, 4389 sayılı Kanun ile değiştirilen şekli) Banka Meclisi’nin görev ve yetkileri aşağıda gösterilmiştir:

1. Tedavüldeki banknotların, gerektiğinde yeni bir emisyonla değiştirilmesi ile tedavülden kaldırılma ve yok edilme şartlarının tayini;
2. Kendi işlemlerinde uygulayacağı reeskont, iskonto ve faiz hadleri ile ücret ve komisyonların tespiti;
3. 40 ıncı maddenin II numaralı paragrafının (b) bendi ile (c) bendinin ikinci fıkrası gereğince Başbakanlığa yapacağı öneriler ile aynı paragrafın (a) bendinde, (c) bendinin birinci fıkrasında ve (d) bendinde düzenlenen hususların karara bağlanması;
4. Banka’ca açılacak kredilerin esas ve şartları ile reeskont ve avans limitlerinin tespiti;
5. Mevduat vade ve türleri ile mevduatta vade müddetlerinin ve bunların yürürlük zamanlarının tayini;
6. Milli para ile altın ve yabancı paralar arasındaki muadeletin 4 üncü maddenin (g) bendi uyarınca tayini;
7. 4 üncü madde çerçevesinde altın ve döviz rezervlerinin yönetimi ile borsada, döviz ve kıymetli madenler üzerinde yapılacak işlemlere ilişkin esas ve şartların tespiti;
8. Banka’nın yıllık kadrolarının onaylanması;
9. Banka’nın idare, teşkilat ve hizmetlerine ilişkin olarak Yönetim Komitesi’nce hazırlanan yönetmeliklerin onaylanması;
10. Banka ihtiyacı için gayrimenkul satın alınması veya iktisabı ve Banka’nın maliki bulunduğu gayrimenkullerin gerektiğinde satılması hakkında karar alınması;
11. Yönetmeliklerle kabul edilen hadler üstündeki meblağlara ve kıymetlere ilişkin sulh, ibra ve terkin konularında karar verilmesi;
12. Banka’nın yıllık faaliyet raporunun, bilanço, bütçe ve kar ve zarar hesaplarının ve Genel Kurul gündeminin hazırlanması;
13. Yönetmelikle tayinleri Banka Meclisi’ne bırakılan Banka personelinin atanması ve Banka’yı ilzam edeceklerin imza yetkilerinin belirtilmesi;
14. (18.6.1999 tarih, 4389 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmıştır.)
15. Yukarıdaki fıkralar dışında, bu Kanun’da Banka Meclisi’nin kararına bağlı konular ve Başkanlık (Guvernörlük)ça tetkik ve tasvibe sunulacak sair hususlar hakkında karar alınması.

BÖLÜM III
Denetleme Kurulu Kuruluş, süre ve nitelik

Madde 23– Denetleme Kurulu üyeleri aşağıdaki şekilde seçilir:

1. (A) sınıfı hissedarınca bir üye,
2. (B) ve (C) sınıfı hissedarlarınca iki üye,
3. (D) sınıfı hissedarlarınca bir üye.

Sınıflara ait her hisse, bir oy sahibidir. Denetleme Kurulu üyelerinin görev süreleri iki yıldır. Denetleme Kurulu üyeliğine seçileceklerin yüksek öğrenim yapmış, bankacılık ve muhasebe alanında bilgi ve tecrübe sahibi olmaları şarttır.

Görev ve yasaklar

Madde 24– (6.12.1984 tarih, 3098 sayılı Kanun ile değiştirilen şekli) Denetleme Kurulu, Banka’nın bütün muamele ve hesaplarını denetler. Başkanlık (Guvernörlük), Denetleme Kurulu’nun talep edeceği bütün malumat ve vesikaları vermekle yükümlüdür. Denetleme Kurulu’nun yönetme yetkisi olmayıp, mütalaalarını yazılı olarak Banka Meclisi’ne bildirir ve bir kopyasını da Başbakanlığa verir. Kurul yıl nihayetinde muamele ve hesaplar hakkında hazırlayacağı raporu Genel Kurul’a arz eder. Denetleme Kurulu üyeleri, Banka’nın karına iştirak edemezler. Denetleme Kurulu üyelerine verilecek ücret, Bakanlar Kurulu’nca tespit edilir. Banka merkezi dışında oturanların katlanacakları yol giderleri Banka’ca ödenir.

BÖLÜM IV
Başkanlık (Guvernörlük)

(A) Başkan (Guvernör) Atanma, nitelik ve görev süresi

Madde 25– (25.10.1990 tarih, 3670 sayılı Kanun ile değiştirilen şekli) Başkan (Guvernör), Bakanlar Kurulu kararıyla beş yıllık bir dönem için atanır. Bu sürenin sonunda yeniden atanabilir. Başkan (Guvernör)ın yüksek öğrenim görmüş, maliye, iktisat ve bankacılık alanlarında bilgi ve tecrübe sahibi olması şarttır.

Görev, temsil ve yetki

Madde 26– (6.12.1984 tarih, 3098 sayılı Kanun ile değiştirilen şekli) Başkan (Guvernör), en yüksek icra amiri sıfatıyla Banka’yı sevk ve idare ve yurt içinde ve dışında temsil eder. Başkan (Guvernör)ın yetkileri aşağıda gösterilmiştir:

1. Bu Kanun hükümlerinin ve Banka Meclisi tarafından alınacak kararların yürütülmesini sağlamak;
2. Bu Kanunla Banka’ya verilen görevlerin ifası için uygun bulacağı tedbirleri almak ve gerekli göreceği hallerde, bunlar hakkında Banka Meclisi’ne tekliflerde bulunmak. Banka Meclisi kararlarına muhalefeti halinde Başkan (Guvernör), kararın icrasını tehir ve müteakip toplantıda yeniden müzakeresini talep edebilir. Acele hallerde, Banka Meclisi, Başkan (Guvernör)ın daveti üzerine toplanarak, ihtilaf konusu olan işi tekrar görüşür. Başkan (Guvernör) ile Banka Meclisi arasında mutabakat hasıl olmadığı takdirde, Başbakanlık hakemlik eder.

Yasaklar

Madde 27– Başkanlık (Guvernörlük) görevi, özel bir kanuna dayanmadıkça Banka dışında teşrii, resmi veya özel herhangi bir görev ile birleşemez. Bundan başka Başkan (Guvernör) ticaretle uğraşamayacağı gibi, bankalar ve şirketlerde de hissedar olamaz. Hayır dernekleri ile amacı hayır, sosyal ve eğitim işlerine yönelmiş vakıflardaki görevler ve kar amacı gütmeyen kooperatif ortaklığı bu hüküm dışındadır. Bakanlar ve müsteşarlar seviyesindeki bakanlıklararası komite toplantılarında Başkan (Guvernör)ın görev alması, birinci fıkra hükmüne aykırı sayılmaz.

Geçici ayrılma, görevden af

Madde 28– Başkan (Guvernör)ın geçici olarak yokluğunda kendisine, tayin edeceği Başkan (Guvernör) Yardımcısı vekalet eder. Başkan (Guvernör) ancak, 27 nci maddedeki yasakların gerçekleşmesi ve bu Kanunla kendisine verilen görevlerin devamlı surette ifasını imkansız kılacak durumların ortaya çıkması hallerinde, atanmasındaki usule göre görevinden af olunabilir. Başkanlığın (Guvernörlüğün) boşalmasında en yaşlı üyenin başkanlığı altında toplanacak Banka Meclisi’nce Başkan (Guvernör) vekili olarak seçilecek bir Başkan (Guvernör) Yardımcısı, Başkanlık (Guvernörlük) görevini ifa eder ve yetkilerini kullanır.

(B) Başkan (Guvernör) Yardımcıları Nitelik, atanma, görev ve yasaklar

Madde 29– (18.5.1987 tarih, 281 sayılı KHK ile değiştirilen şekli) Başkan’a yardımcı olmak üzere dört Başkan (Guvernör) Yardımcısı görevlendirilir. Bunlar yüksek öğrenim görmüş, maliye, iktisat ve bankacılık alanlarında bilgi ve tecrübe sahibi kişiler arasından, müşterek kararla üç yıl süre ile atanır. Başkan Yardımcıları’nın bu sürenin sonunda tekrar atanmaları veya sürenin bitiminden evvel aynı usulle değiştirilmeleri de mümkündür.

BÖLÜM V
Yönetim Komitesi Kuruluş, görev

Madde 30– Yönetim Komitesi, Başkan (Guvernör)ın başkanlığı altında Başkan (Guvernör) Yardımcıları’ndan kurulur. Başkan (Guvernör)ın başkanlık edemediği hallerde, tayin edeceği Başkan (Guvernör) Yardımcısı Yönetim Komitesi’ne başkanlık eder. Yönetim Komitesi’nin görevleri aşağıda gösterilmiştir:

1. Başkan (Guvernör)ca lüzum görülen hallerde, Banka Meclisi kararına bağlanacak hususları önceden inceleyerek, Banka Meclisi’ne yapılacak teklifleri hazırlamak;
2. Banka’nın idare, teşkilat ve hizmetlerine ilişkin yönetmelikleri hazırlamak;
3. Yönetmeliklerle Yönetim Komitesi’nin kararına bırakılan hususlarda karar almak;
4. Banka işlemlerinde koordinasyonu sağlamak;
5. Atanmaları Banka Meclisi’nce yapılan personel dışında kalan memur ve hizmetlilerin tayin, aylıklarını tespit, işten çıkarma ve emeklilik gibi işlemleri yapmak. Yönetim Komitesi toplantılarında kararlar, tam üye sayısının çoğunluğu ile alınır. Oyların eşitliği halinde, Başkan (Guvernör)ın katıldığı teklif kabul edilmiş sayılır.

BÖLÜM VI
Şubeler teşkilatı Kuruluş, görev

Madde 31– Banka’nın merkez ve şubeleri ve Banknot Matbaası Teşkilatı ve görevleri ile bu şubeler ve Banknot Matbaası Yönetim Komitelerinin kuruluş ve görevleri yönetmeliklerle tespit olunur.

KISIM III
Banka personeline ait hükümler Personel statüsü

Madde 32– Banka personeli, Banka’nın memurları ile Banknot Matbaası işçilerinden terekküb eder. (Banka memuru) deyimi, Banka hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevlere, devamlı vazife görmek üzere atanan kişileri ifade eder. Banka memurlarının kurduğu ve kuracağı sendikalar hakkında 624 sayılı Devlet Personeli Sendikaları Kanunu hükümleri uygulanır. 15.7.1963 tarih ve 275 sayılı Kanun’un 20 nci maddesindeki yasak, Banka hizmetlerinde de uygulanır. Banka personeli, bu Kanun ile Banka Meclisi’nce düzenlenecek statü hükümlerine tabidir. Banka Meclisi kararı ile sözleşmeli olarak yerli ve yabancı uzman çalıştırılabilir.

Ücret rejimi

Madde 33– Banka Başkan (Guvernör) ve Başkan (Guvernör) Yardımcıları’nın aylık ücretleriyle temsil ödenekleri, Bakanlar Kurulu’nca tespit olunur. Yönetim Komitesi Başkan ve Üyelerine, Şubeler ve Banknot Matbaası Yönetim Komiteleri Başkan ve Üyelerine, bu görevleri dolayısıyla aylıklarının üçte ikisini aşmamak kaydıyla verilecek ek ücret, Banka Meclisi’nce tayin olunur. Diğer memurların aylıkları, kendilerini atamaya yetkili Banka Meclisi ve Merkez Yönetim Komitesi’nce, yukarıdaki ücretler göz önünde bulundurulmak suretiyle tespit olunur. Bu tespitte nazara alınacak esaslar ile memurlara ait görev seyahat yollukları ve sair bütün hususlar 32 nci maddede gösterilen statüde belirtilir.

Personelin emekliliği

Madde 34– Banka mensupları ile emekliliğe tabi görevlerden Banka Meclisi’ne seçilenler hakkında, Banknot Matbaası işçileri hariç olmak üzere, 5434 sayılı Kanun hükümleri uygulanır. Bu Kanun’un yürürlüğe girdiği günde, Banka’da görevli olanların emeklilik kesenekleri, 5434 sayılı Kanunla tespit edilmiş bulunan keseneğe esas aylıkları üzerinden kesilir. Bu gibilerin aylık yükselmelerinde haklarında aynı Kanun’un 15 inci maddesinin (B) bendinin ikinci fıkrası hükmü uygulanır. Emekliliğe tabi görevlerden gelen sözleşmeli personel hakkında da aynı Kanun hükümleri uygulanır. Bu Kanun’un yürürlüğe girdiği günden sonra atanacakların emeklilik keseneğine esas aylıkları, 5434 sayılı Kanun’un 15 inci maddesinin (B) bendi hükmüne göre tespit edilir. (4. Fıkra 25.7.1995 tarih, 562 sayılı KHK ile değiştirilmiştir). Emeklilik yönünden Banka Başkanı’na (Guvernör) Bakanlık Müsteşarları, Başkan (Guvernör) Yardımcıları’na Bakanlık Müsteşar Yardımcıları için tespit edilen ek gösterge ve makam tazminatı, diğer personele ise ifa ettikleri görevleri itibariyle Devlet Memurları Kanunu’na göre girebilecekleri sınıflardaki benzer görevler için belirlenmiş makam tazminatları uygulanır. Bu görevlerde geçirdikleri süreler 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu’nun Ek.68 inci maddesi uyarınca makam tazminatı ödenmesini gerektiren görevlerde geçmiş sayılır.

Sır saklama ve sorumluluk

Madde 35– Banka mensupları, sıfat ve görevleri dolayısıyla Banka’ya veya Banka ile münasebeti olan kişi ve kurumlara ait olmak üzere bildikleri sırların gizliliğine riayet eylemek ve bu sırları kanunen yetkili kılınan mercilerden gayrısına herhangi bir surette açıklamamakla yükümlüdürler. Bu yükümlülük, Banka’dan ayrılmaları halinde dahi devam eder. Banka mensupları, görevleri ile ilgili olarak Banka’ya verdikleri zararlardan ötürü, Borçlar Kanunu’nun haksız fiil hükümlerine tabidirler.

KISIM IV
Banka’nın görev ve yetkileri

BÖLÜM I
Banknot ihracı Banknot ihracı ve tedavül mecburiyeti

Madde 36
a) Banka’nın ihraç etmiş olduğu ve ihraç edeceği banknotların tedavülü mecburi olup, bunlar hudutsuz ödeme kudretini haizdir.
b) Banka 45, 46, 48, 50, 51, 52 ve 53 üncü maddelerde yazılı muameleler dolayısıyla banknot ihraç etme yetkisini haizdir.

Banknotların değiştirilmesi

Madde 37– (6.12.1984 tarih, 3098 sayılı Kanun ile değiştirilen şekli)

a) Banka, tedavülde bulunan banknotları gerekli gördüğü zaman yeni emisyonlarla değiştirebilir. Tedavülden çekilen eski banknotlar, değiştirme işlemine başlandığı tarihten itibaren 10 yıl sonra zamanaşımına uğrar. Gerek değiştirme işleminin başlayacağı tarih ve gerekse bu 10 yıllık süre içinde eski banknotların mecburi tedavül müddeti Banka Meclisi’nce tayin ve keyfiyet Resmi Gazete ile ilan olunur.
b) Eskimiş ve yıpranmış banknotlar, Başbakanlık ile Banka arasında tespit edilecek esaslar dahilinde ve yönetmelikle kabul edilecek kabarit usulüne göre, Banka’ca yedek banknotlarla değiştirilir.
c) Tedavülden kaldırılan banknotlarla, eskimiş, yıpranmış veya kısmen ziyaa uğramış olması sebepleriyle değiştirilen banknotların iptal ve yok edilmesine ilişkin esaslar yönetmelikle belirtilir.

Madeni para

Madde 38– (28.5.1970 tarih ve 1264 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmıştır.)

BÖLÜM II
Türk parasının istikrarını korumaya ilişkin görev ve yetkiler İlan edilecek hususlar

Madde 39– (6.12.1984 tarih, 3098 sayılı Kanun ile değiştirilen şekli) Banka, Banka Meclisi’nce zaman zaman tespit edilecek, kendi işlemlerinde uygulayacağı reeskont, iskonto ve faiz hadlerini ve açık piyasa politikasının şartlarını ilan eder. Dördüncü madde gereğince, Banka Meclisi’nce tayin olunacak altın ve döviz alış ve satış fiyatları ile 22 nci maddenin 3 üncü ve 5 inci bentleri uyarınca alınan kararlar Resmi Gazete ile ilan edilir.

Para – kredi konusunda Banka’nın görev ve yetkileri

Madde 40– (6.12.1984 tarih, 3098 sayılı Kanun ile değiştirilen şekli)

I- Banka:
a) Dördüncü madde esaslarını göz önünde bulundurmak suretiyle, ekonomik amaç ve hedeflerin sağlanmasına yardımcı olacak tarzda kredilerinin hacim, nitelik, mahiyet ve temin şartlarını düzenler ve kredi sistemi içinde genel likidite ihtiyacını karşılar.
b) Ancak gerçek ticari işlere dayanan ve milli ekonomi ihtiyaç ve icaplarına uygun maksatlara yarayan faaliyetlere kredi tahsis edebilir. Banka, bu kredilerin, işbu maksatlara uygun şekilde kullanılışını ilgili bankalar nezdinde kontrol yetkisini haizdir.

II- a) Kanuni karşılıklar: Bankaların taahhütlerine karşı bulunduracakları umumi disponibilitenin nitelik ve oranı gerektiğinde Banka’ca tespit edilir. Bankalar umumi disponibiliteden başka, Banka nezdinde açılacak hususi bloke birer hesapta nakden munzam karşılık tesis etmekle mükelleftirler. Munzam karşılıklara gerekli görülmesi halinde uygulanacak faiz oranları ile bu karşılıklara ilişkin diğer esas ve şartlar Banka’ca belirlenir. Bankalar, Banka’ca tespit edilecek esaslara göre düzenleyecekleri cetvellere göre mevduatlarında meydana gelen artışa tekabül eden karşılıkları yine Banka’ca belirlenecek süreler içinde Banka’daki hususi hesaba yatırmak zorundadırlar. Banka, mevduatı olağanüstü çekilmekte olan bir Banka’nın talebi halinde, mevduat cetvellerinin verilmesini beklemeksizin azalmaya tekabül eden karşılığı iade eder. Banka olağanüstü mevduat çekilişi hallerinin neler olduğunu ve karşılık iade esaslarını belirler. Munzam karşılıklar, hiçbir maksat ve mevzuun finansmanı için kullanılamaz. Banka, munzam karşılık oranlarını müddetinde tesis etmeyen veya noksan tesis eden bankalara eksik kısım üzerinden tespit edeceği bir nispette; disponibilite oranını eksik tesis eden bankalara da eksik tesis olunan disponibl değerler üzerinden, bu hususta belirleyeceği esas ve şartlara göre cezai faiz tahakkuk ettirir. Yukarıdaki fıkra gereğince tahakkuk ettirilen cezai faiz alacaklarının tahsilinde 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümleri uygulanır. Tahsil edilen cezai faizler, Başbakanlıkça belirlenecek oranlarda, Banka nezdindeki Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu ile Faiz Farkı İadesi Fonu’na gelir kaydedilir. Bu maddenin II numaralı paragrafının (a) bendinde belirlenen düzenlemeler Banka’nın yayımlayacağı tebliğlerle yürürlüğe girer.
b) Faiz oranları: Banka, kredi işlemlerinde ve mevduat kabulünde alınacak ve verilecek azami faiz oranları ile temin edilecek diğer menfaatlerin ve tahsil olunacak masrafların nitelik ve azami sınırlarının tespitine, bunların kısmen veya tamamen serbest bırakılmasına ve yürürlük zamanlarının tespitine ilişkin olarak Başbakanlığa önerilerde bulunur.
c) Banka kredilerinin düzenlenmesi: Banka, kalkınma planları ve yıllık programların hedeflerine uygun olarak banka plasmanları üzerinde nitelik ve nicelik bakımından tanzim tedbirleri ittihaz eder ve umumi kredi hacmi ile umumi kredi hacmi içinde muhtelif kredi nevilerinin sektörler ve mevzular itibariyle dağılımını ayarlar. Banka, kredilerin kalkınma planlarının amaçlarına yönlendirilebilmesi ve kredi düzenlemesinde, yukarıdaki fıkrada belirlenen amacın tahakkuku için ayrıca fon kurmaya, kaldırmaya, kaynağını kredilere tahakkuk ettirilen faizlerden veya sair suretlerle sağlamaya ve bunların yürürlük zamanlarını tespite ilişkin olarak Başbakanlığa önerilerde bulunur. Banka’nın, yukarıdaki (b) bendi ve (c) bendinin ikinci fıkrasına istinaden Başbakanlığa yapacağı öneriler, Yüksek Planlama Kurulu’nun uygun mütalaası ve Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe girer.
d) Diğer yetkiler ve görevleri: (17.12.1999 tarih, 4491 sayılı Kanun ile değiştirilen şekli) Banka’ca, banka sisteminde belirsizlik ve güvensizlik oluşması ve fon çekilişlerinin hızlanması halinde, Kanun’un 36 ncı maddesinin (b) fıkrası kapsamında, haklarında belirsizlik ve güvensizlik oluşan veya 4389 sayılı Bankalar Kanunu’nun 14 üncü maddesi kapsamında bulunan bankalara, şartları Banka tarafından kararlaştırılmak üzere, fon çekilişlerini karşılayacak miktarda kredi verilir. Bu hüküm gereğince kendisine kredi verilen bankalarla ilgili olarak bankanın bankacılık işlemleri yapma ve mevduat kabul etme izninin kaldırılması halinde Banka, verilen kredi miktarı ile sınırlı olmak üzere iflas masasına imtiyazlı alacaklı sıfatıyla iştirak eder.

BÖLÜM III
Banka’nın Hükümetle olan münasebetleri ve bununla ilgili görevler Mali ve ekonomik müşavirlik, mali ajanlık ve haznedarlık

Madde 41– (28.5.1986 tarih, 3291 sayılı Kanun ile değiştirilen şekli)

I- Mali ve ekonomik müşavirlik: Banka, Hükümetin mali ve ekonomik istişare organıdır. Bu sıfatla Banka, para ve kredi politikası konusunda Hükümetçe incelenmesi istenilecek hususlar hakkında mütalaa beyan eder. Yabancı memleketlerle yapılacak mali ve ticari anlaşmalar akdine ilişkin müzakerelerde Banka temsil olunur.

II- Mali ajanlık: Devletin milletlerarası mali ve iktisadi münasebetlerinde Banka’ya, Hükümetin mali ajanlığı verilebilir. Banka, her nevi Devlet iç borçlanma senetlerinin mali servisini, özel kanunlara veya bunlara dayanan kararlara göre kambiyo denetlemesini ve dış ticaret rejimi tatbikatını veya benzeri işlemleri yapmakla görevlendirilebilir. Bu sıfatla yaptığı işlemlerden dolayı üçüncü şahıslar tarafından Banka’ya sorumluluk tevcih edilemez.

III- Haznedarlık: Banka, Hükümetin haznedarıdır. Bu sıfatla, özellikle, Devletin gerek içerde ve gerekse yabancı memleketlerde tahsilat ve tediyatını ve bütün Hazine işlemlerini ve memleket içi ve dışı her nevi para nakil ve havale işlerini ücretsiz yapar. Hazine ve katma bütçeli idarelerle, özel idare ve belediyelere ait paraların, kurulu olduğu mahallerde Banka’ya, kurulu bulunmadığı yerlerde muhabirlerine yatırılması zorunludur. Banka, bu tevdiata faiz ödemez.

Özel denetim

Madde 42– (6.12.1984 tarih, 3098 sayılı Kanun ile değiştirilen şekli) Başbakan, Banka’nın işlem ve hesaplarını teftiş ve murakabe ettirebilir. Başbakanlık bu hususta her nevi malumatı Banka’dan talep edebilir.

BÖLÜM IV
Bilgi isteme ve risklerin toplanması Bilgi isteme yetkisi, bankaların bilançoları ve raporları

Madde 43– (18.06.1999 tarih, 4389 sayılı Kanun ile değiştirilen şekli) Türkiye’de faaliyette bulunan bütün bankalar yıllık bilançoları ile kar ve zarar hesaplarını, idare meclisi ve murakıp raporları ile birlikte, umumi heyetlerinin toplantı tarihinden itibaren en geç bir ay içinde Banka’ya vermekle yükümlüdürler. Banka, bankalardan mevduat, kredi, döviz ve diğer işlemlerine ait her türlü bilgiyi isteyebilir. Şu kadar ki, bankalardan, müşterilerinin şahsi tevdiat hesapları hakkında bilgi istenemez.

Risk Santralizasyonu

Madde 44– (18.6.1999 tarih, 4389 sayılı Kanun ile değiştirilen şekli) Banka, Türkiye’de faaliyette bulunan bankalar, özel finans kurumları, finansal kiralama şirketleri, faktoring şirketleri, finansman şirketleri ve Banka’ca uygun görülecek benzeri mali kurumların müşterilerinin risk durumlarını nezdinde toplamak maksadıyla Risk Merkezi kurar. Yukarıdaki kurumlar, risk durumları hakkında Banka’nın kendilerinden istediği bütün bilgileri, Banka’nın talimatına göre belirteceği süre içinde ve standartlara uygun olarak vermekle yükümlüdürler. Risk Merkezi’nin bütün işlem ve kayıtları gizli olup, Banka ancak yukarıdaki kurumları, müşterilerinin veya kredi isteklilerinin risk durumları hakkında aydınlatabilir. Bilgi alma ve verme şekil ve şartları yönetmelikle belirtilir. Bankaların keşide ettikleri protestolar, Banka’da toplanır. Bunların toplanma ve duyurulma esasları, Türkiye Bankalar Birliği’nin görüşü alınarak Banka tarafından tespit edilir.

KISIM V
Banka’nın yapacağı işlemler

BÖLÜM I

Kredi müesseseleriyle işlemler Senet ve vesikaların reeskonta ve avansa kabulü

Madde 45
a) Banka, asgari üç imzayı taşımak ve vadelerine en çok 120 gün kalmış olmak şartıyla, bankalar tarafından tevdi edilecek ticari senet ve vesikaları reeskonta kabul edebilir. İmzalardan biri yerine, sigorta poliçeleri ile beraber olmak üzere emtiaya veya mahsule ilişkin makbuz senedi veya varant gibi teminatın dahi kabulü caizdir. Bu halde, emtia ve mahsulün kolaylıkla satılabilir neviden olmaları ve değerinin, senet tutarından, Banka’nın tayin edeceği oranlardan fazla bulunması şarttır. Şu kadar ki; tayin edilecek oran %10’dan az olamaz. Banka, muteber saydığı iki imza ile istisnaen yetinebilir.
b) Sanayi ve maden işleriyle uğraşan gerçek ve tüzel kişilerin bir banka tarafından ibraz edilecek ticari senetleri ile;
c) Küçük sanat erbabı, esnaf ve esnaf teşekküllerinin kredi ihtiyaçlarını karşılamakla kanunla görevlendirilmiş bulunan bankalar tarafından tevdi olunacak senetler; vadelerinin bitimine en çok 9 ay kalmış olmak kaydıyla, maddenin (a) bendindeki şekil ve şartlar içinde reeskonta kabul edilebilir.
d) Vadesi 9 ayı aşmayan tarım senetleri de, ticari senetler gibi reeskonta kabul edilebilir. Banka yukarıdaki fıkralara göre reeskonta kabul edebileceği senetler karşılığında avans da verebilir.

Orta vadeli reeskont ve avans işlemleri

Madde 46– (6.12.1984 tarih, 3098 sayılı Kanun ile değiştirilen şekli) Banka, Banka Meclisi’nce tespit edilecek esas ve şartlar dahilinde, bankalar tarafından tevdi edilecek, vadelerine en çok sekiz yıl kalmış olan senetleri reeskonta kabul edebilir veya mukabilinde avans verebilir. Bu senetlerde, en az iki imzanın bulunması şarttır. Reeskonta veya avansa kabul edilecek senetlerin en yüksek tutarı

Madde 47– (6.12.1984 tarih, 3098 sayılı Kanun ile değiştirilen şekli) 51 inci madde hükmüne göre yapılacak işlemler hariç olmak üzere, Banka, bir önceki yıl sonu bilançosuna göre kullandırdığı toplam kredilerinin binde beşini aşan bir meblağı ihtiva eden senet ve vesikaları reeskonta kabul edemeyeceği gibi, teminat olarak da kabul edemez. Aynı imzaları taşıyan birden fazla senetlerin toplamı, yukarıda yazılı tutarı aştığı takdirde, fazlası reeskonta veya teminata kabul edilemez.

Tahvil karşılığı avans

Madde 48– (28.5.1986 tarih, 3291 sayılı Kanun ile değiştirilen şekli) Banka, Devlet tahvilleriyle, borsada kayıtlı diğer sağlam tahviller karşılığında, borsa değerlerinin en çok %80’i oranında ve 120 gün vade ile bankalara avans verebilir. Şu kadar ki, kendi ihraç ettikleri tahviller karşılığında bankalara avans verilmez. Bu madde gereğince bankalara verilecek avansların toplamı 45 inci maddede yazılı senet ve vesikaların nominal değerleri toplamını geçemez. Merkez ve Şubeler İskonto Komiteleri

Madde 49
A) Merkez İskonto Komitesi: İdare Merkezi İskonto Komitesi, Başkan (Guvernör) ın başkanlığı altında, Banka Meclisi’nce seçilecek iki üye ile ilgili Başkan (Guvernör) Yardımcısından kurulur. Bu komite:
a) Banka’nın kendi işlemlerinde uygulayacağı reeskont, iskonto ve faiz hadleri hakkında Banka Meclisi’ne teklifte bulunmak;
b) Banka Meclisi’nce verilecek yetkiler çerçevesinde kredi işlerini incelemek ve düzenlemek ile görevlidir.

B) Şubeler İskonto Komitesi: Şubeler İskonto Komitesi, bu Kanun hükümleri, Banka Meclisi’nce kabul edilecek iskonto, reeskont ve avans yönetmeliği ve Başkanlıkça (Guvernörlük) verilecek talimatlar dairesinde kredi işlemlerini yürütmekle görevlidir. Şubeler İskonto Komitesi, şube müdürünün başkanlığında, yönetmelikte tespit edilecek görevlilerden kurulur. Merkez İskonto Komitesi’ne seçilecek iki üyeye, bu görevleri dolayısıyla aylıklarının üçte ikisini aşmamak kaydıyla verilecek ek ücret Banka Meclisi’nce tespit olunur.

BÖLÜM II
Hazine ve kamu müesseseleriyle işlemler Hazine’ye kısa vadeli avans

Madde 50– (1.1.1995 tarihinde yürürlüğe girmek üzere 21.4.1994 tarih, 3985 sayılı Kanun ile değiştirilen şekli) Banka, her yıl cari yıl genel bütçe ödenekleri toplamının, bir önceki mali yıl genel bütçe ödenekleri toplamını aşan tutarının % 12’sini geçmemek üzere Hazine’ye kısa vadeli bir avans hesabı açar. Bu oran, 1996 yılı için % 10, 1997 yılı için % 6, 1998 yılı ve müteakip yıllar için % 3’tür. Bu avans hesabına uygulanacak faiz oranı her yıl ekonomik durum göz önünde tutularak Başbakanlık ile Banka arasında kararlaştırılır.

Kamu müesseselerine kredi

Madde 51– Banka, İktisadi Devlet Teşekkülleri ile iktisadi alanda faaliyet gösteren katma bütçeli idarelerin hammadde ve mahsul alımı ile ilgili mevsimlik ihtiyaçları için düzenleyecekleri en çok dokuz ay vadeli bonolarını veya Hazine kefaletini haiz bonolarını iskonto edebilir ve karşılığında avans verebilir. Ancak, kamu müesseselerine verilebilecek yıllık iskonto ve avans miktarı toplamı, 50 nci maddeye göre belirlenecek avans limitlerinin yarısından fazla olamaz (Bu cümle 1.1.1995 tarihinde yürürlüğe girmek üzere 21.4.1994 tarih, 3985 sayılı Kanun ile eklenmiştir.). Banka, bu teşekkül ve idarelere, yatırım ihtiyaçlarını karşılamak maksadıyla kredi veremez. Banka, verdiği bu krediler üzerinde her türlü kontrol yetkisini haizdir. Bu suretle kabul edilebilecek bonoların azami hadleri ile bunlara uygulanacak iskonto ve faiz hadleri Banka Meclisi’nce kararlaştırılır.

BÖLÜM III
Açık piyasa işlemleri

Madde 52– (28.5.1986 tarih, 3291 sayılı Kanun ile değiştirilen şekli)

I- Banka, para arzını ve ekonominin likiditesini düzenlemek amacıyla kendi nam ve hesabına;
a) 45 inci maddenin (a) ve (b) bendinde yazılı şartları havi senetleri,
b) Her nevi Devlet iç borçlanma senetlerini, kamu idare ve müesseseleri tahvillerini,
c) Ödenmiş sermayesi en az 500 milyon Türk Lirası olan anonim şirketlerin borsada kayıtlı tahvillerini ve Sermaye Piyasası Kurulu’nca ihraç izni verilen borç senetlerini,
d) Banka mevduat sertifikalarını,
e) Vadelerine en çok 120 gün kalmış gelir ortaklığı senetlerini ve kar-zarar ortaklığı belgelerini alıp satabilir.
f) Banka ayrıca, vadeleri dikkate alınmaksızın yukarıda sözü edilen senetleri, geri satma anlaşması imzalayarak satın alabilir veya geri alma anlaşması imzalayarak satabilir. Anlaşma süresi 91 günü aşamaz, sürenin başlangıç tarihi alım veya satım tarihidir. (c) bendinde yazılı sermaye miktarları, toplam eşya genel endekslerindeki değişmeler, açık piyasa işlemlerine dahil edilecek veya işlem dışı bırakılacak senet türleri ise ekonomik gelişmeler göz önünde tutularak Banka Meclisi’nce yeniden belirlenebilir. Açık piyasa işlemleri Hazine’ye, kamu idare ve müesseselerine veya diğer kurum ve müesseselere kredi yardımı amacıyla yapılamaz ve vadesi 12 ayı aşan senetler ((f) bendindeki işlemler hariç) açık piyasa işlemine dahil edilemez.

Yukarıdaki fıkralar gereğince yapılacak işlemlere ilişkin esas ve şartlar Banka Meclisi’nce tayin ve tespit olunur. Banka, bu madde kapsamına giren işlemlerle ilgili kurum ve kuruluşları, bankalar ve 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’na göre belirlenen aracı kurumlar arasından işlemin özelliğini göz önünde bulundurarak tespit etmeye yetkilidir. Banka para piyasasının işleyişiyle ilgili düzenleyici tedbirler alabilir.

II- Banka’nın Hazine’nin mali ajanı olarak yapabileceği işlemler:
Banka, Hazine’ce gerekli provizyonların tesis edilmesi halinde Hazine adına her nevi Devlet iç borçlanma senetlerinin tanzim alış ve satışlarını yapabilir.

BÖLÜM IV
Altın ve dövizle ilgili işlemler

Madde 53
a) Banka, sikke veya külçe halinde altın alıp satabileceği gibi, altın ithal ve ihraç edebilir ve altın karşılığında avans alıp verebilir.
b) Banka, vadeli ve vadesiz her çeşit dövizi alıp satabileceği gibi, döviz karşılığında avans verebilir, bankalara kurye kredisi tanıyabilir. Banka ayrıca döviz olarak karşılıklı ve karşılıksız her çeşit avans ve krediler alabilir. Bu fıkradaki işlemlerin esas ve şartları Banka Meclisi’nce belirtilir.
c) Banka, ticaret ve ödeme anlaşmaları gereğince, muhabir bankalara kredi verebilir. Son fıkra gereğince alınıp satılan dövizlerden Banka’ca konvertibl olduğu kabul edilmeyenlerin değerlerinde tahassül edecek değişikliklerden meydana gelecek kar ve zarar Hazine’ye aittir.

İkraz limitleri

Madde 54– 45, 46 ve 48 inci maddeler gereğince, Banka’nın yapacağı ikrazların en yüksek haddi ve kredi nevilerine göre limitleri, ekonomik hedefler, milli para politikasının prensipleri, piyasanın kredi ihtiyacı, bankalar sisteminin likiditesi ve Banka’nın portföy terekkübü göz önünde tutulmak suretiyle Banka Meclisi’nce tespit olunur.

BÖLÜM V
Sair işlemler

Madde 55– Banka, Banka Meclisi’nce tespit edilecek bankacılık işlemleri ve hizmetlerini yapabilir. Banka, mevcut veya ilerde, şubelerin bulunduğu yerlerde açılabilecek bankalararası takas odaları işlemlerine nezaret eder.

KISIM VI
Banka’nın yapamayacağı işlemler

Madde 56– (6.12.1984 tarih, 3098 sayılı Kanun ile değiştirilen şekli)

Banka:
a) Bu Kanunla açıkça yetki verilen işlemler dışında karşılıksız kredi açamaz ve avans veremez.
b) Her ne şekilde olursa olsun, kefil olamaz ve teminat veremez. Milli Piyango için verilecek kefalet bu hükmün dışındadır.
c) Portföyünde mevcut senetleri tecdit edemez.
d) Mücerret gayrimenkul alımı ile ilgili senet ve vesikaları reeskonta kabul edemeyeceği gibi, bunlar üzerine avans da veremez.
e) Bu Kanunla tasrih edilen hususlar dışında, Banka, kendi ad ve hesabına hiçbir iş ve ticaret yapamayacağı gibi, başka şirket ve müesseselere de iştirak edemez; hisse senedi satın alamaz ve bunları avansa kabul edemez. Banka ancak, Banknot Matbaası’nda bedeli karşılığında hisse senedi, tahvil, pul, kıymetli kağıt ve yabancı banknot basabilir.
f) Banka, kendi ihtiyacı için gerekli şube, arşiv ve lojman binaları ile Banka personelinin kültür ve mesleki bilgilerini artırmak, sosyal ihtiyaçlarını karşılamak üzere, kurs binaları, revir, dinlenme yerleri ve hizmetle ilgili sair gayrimenkuller dışında gayrimenkul iktisap edemeyeceği gibi, kendi alacağından dolayı kanuni yollardan temellük eylemek zorunluluğunda kaldığı gayrimenkulleri, ihtiyacı için kullanamadığı takdirde, en çok üç yıl içinde elden çıkarmaya mecburdur. Bu süre zaruret halinde Başbakanlıkca uzatılabilir.

KISIM VII
Banka hesapları ve bilançosu,bülten, istisna, muaflık ve çeşitli hükümler

BÖLÜM I
Banka hesapları ve bilanço hesap dönemi

Madde 57– Banka’nın hesap dönemi, takvim yılıdır.

Bilanço ve rapor

Madde 58– (6.12.1984 tarih, 3098 sayılı Kanun ile değiştirilen şekli) Banka, her takvim yılı sonu itibariyle düzenleyeceği bilanço ve kar ve zarar hesabı ile yıllık faaliyet raporunu Genel Kurul’un içtimaından evvel Başbakanlığa tevdi eder ve bilançoyu Resmi Gazete ile yayımlar.

Provizyonlar ve hususi ihtiyat

Madde 59– Banka’nın yıllık gayrisafi karından, ertesi yıllarda Banka’ya has işlemler dolayısıyla meydana gelebilecek muayyen riskleri karşılamak üzere Banka Meclisi’nce uygun görülecek tutarlarda provizyonlar ayrılabilir. Zamanaşımına uğrayan banknotlarla, 37 nci maddenin (b) fıkrası gereğince değiştirmeden doğan farklar hususi ihtiyata alınır.

Karın dağıtılması

Madde 60– Banka’nın yıllık safi karı, aşağıdaki şekilde dağıtılır.

a) % 20’si ihtiyat akçesine;
b) Hisse senetlerinin nominal değerleri üzerinden, % 6 oranında ilk kar hissesi olarak hissedarlara;
c) Yukarıdaki yüzdeler tutarının düşürülmesinden sonra kalan miktarın en çok % 5’i, iki aylık maaş tutarını geçmemek üzere Banka mensuplarına ve %10’u fevkalade ihtiyat akçesine;
d) Hisse senetlerinin nominal değerleri üzerinden Genel Kurul kararıyla en çok % 6 nispetinde ikinci kar hissesi olarak hissedarlara. Bu dağıtımdan sonra kalan bakiye Hazine’ye verilir.

Yeniden değerlendirme farkları

Madde 61– (6.12.1984 tarih, 3098 sayılı Kanun ile değiştirilen şekli) Türk parası değerinin değiştirilmesi halinde Banka’nın aktif ve pasifindeki altın ve dövizlerin yeniden değerlendirilmesi dolayısıyla lehte veya aleyhte doğacak farklar yıllık kar ve zarar hesapları dışında özel bir hesaba alınır. Bu hesaba alınan meblağın kullanılma veya itfa şekli ve şartları Başbakanlık ile Banka arasında tespit olunur.

Tasfiye

Madde 62– Banka’nın tasfiyeye girmesi halinde uygulanacak tasfiye esasları, bir kanunla tespit edilir. Tasfiye neticesinde hasıl olan net varlıktan evvela hisse senetleri bedeli ödenir. Hisse senetleri başabaş ödendikten sonra kalan miktarın % 80’i Hükümete, % 20’si hissedarlara tevzi olunur.

BÖLÜM II
Banka bülteni

Madde 63– Banka, her hafta sonu itibariyle hesap durumunu kısaca gösteren bir bülten yayımlayarak, Resmi Gazete ile de ilan eder. Bu bültende bir taraftan kasa mevcudu, altın mevcudu, döviz vaziyeti, dahilde ödenecek senetler toplamı, yabancı memleketlerdeki mevduatı, alacaklı olduğu diğer kıymetleri; diğer taraftan sermayesi, yedek akçeleri, tedavülde bulunan banknotların miktarı, Banka nezdindeki mevduatı ve borçlu olduğu diğer kıymetleri ile ayrıca, Banka’nın kendi işlemleriyle ilgili yürürlükteki reeskont, iskonto ve faiz hadleri de gösterilir. Bu bülten, gerekli görülecek müesseselere ve yabancı merkez bankalarına gönderilir.

BÖLÜM III
Muaflık, istisna ve çeşitli hükümler

Vergi, resim ve harçtan muaflık

Madde 64– Banka’nın sermayesi, ihtiyat akçesi, (A) sınıfı hisselerine isabet eden kar ile ithal edeceği külçe veya meskuk altınlar; Banknot Matbaası ve tesisatı için yapılacak ithalat, her türlü vergi, resim ve harçtan muaftır.
* Banka, Banka işlemlerine müteallik bütün kağıtlar, ilanlar ve saire dolayısıyla kendisi tarafından ödenmesi gereken Damga Vergisi ile her türlü resim ve harçtan muaftır.

Değer nakillerinde uygulanacak tarife

Madde 65– Banka’ya ait her türlü meskuk ve külçe altın ve Türk Lirası banknotlarla tahviller ve bonolar ve yabancı efektif dövizlerin Türk Havayolları A.O., Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi ve Denizcilik Bankası T.A.O. ve D.B. Deniz Nakliyatı T.A.Ş. vasıtaları ile nakillerinde ağırlık üzerinden navlun tarifesi uygulanır.

Banka defter ve kayıtlarının mahiyeti

Madde 66– Banka’nın her türlü evrak, kayıt, defter ve senetleriyle bunlara dayanan hesap özetleri resmi belge sayılır.

Borçlunun ikametgahı

Madde 67– Banka ile işlem yapılması sırasında borçlu veya kefillerinin gösterdikleri adres, kanuni ikametgah sayılır. Sonradan vuku bulan değişiklikler, mahkeme ve icra yetkisini değiştirmez.

Ceza müeyyideleri

Madde 68– (28.5.1986 tarih, 3291 sayılı Kanun ile değiştirilen şekli)

I- a) Kanun’un 43 ve 44 üncü maddelerinde gösterilen zorunluluk ve yükümlülükleri yerine getirmeyen bankalar ve sorumlu organları ile bu Kanun’un 40 ıncı maddesinin II nci paragrafının (a) bendi uyarınca umumi disponibilite ve mevduat karşılıkları için tespit edilen oranları süresi içinde tesis etmeyen veya noksan tesis eden bankalar hakkında Bankalar Kanunu’nun 79 uncu maddesinin ikinci fıkrası,
b) 4 üncü maddenin II nci paragrafının (d) bendi, 40 ıncı maddenin II nci paragrafının (c) ve (d) bentleri ile 52 nci maddeye göre yapılan düzenlemelere uymayan bankalar, kurum ve kuruluşlar hakkında Bankalar Kanunu’nun 79 uncu maddesinin dördüncü fıkrası,
c) Bu Kanun’un 35 inci maddesi hükümlerine aykırı hareket edenler hakkında ise Bankalar Kanunu’nun 83 üncü maddesi uygulanır.

II- Yukarıdaki fıkralarda belirtilen hükümler dolayısıyla kovuşturma yapılması, Banka’ca kanuna aykırılığın tespiti halinde Banka’nın talebi üzerine, diğer hallerde Banka’nın görüşü alınarak Başbakanlık tarafından Cumhuriyet Savcılığı’na müzekkere yazılmasına bağlıdır. Bu takdirde Bankalar Kanunu’nun 87 ve 88 inci maddeleri uygulanır.

Ek Madde– (6.12.1984 tarih, 3098 sayılı Kanunla getirilmiştir.) 14.1.1970 tarih ve 1211 sayılı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanunu’nda adı geçen; “Maliye Bakanı” ve “Maliye Bakanlığı” ifadeleri, “Başbakan” ve “Başbakanlık” olarak değiştirilmiştir.

Geçici Madde 1– Banka Müdürler Kurulu, bu Kanun’un yürürlüğe girdiği günden itibaren Banka Meclisi’ne inkılabeder; üyelerin görevleri müddetlerinin sonuna kadar devam eder. Müdürler Kurulu’nun personel temsilcisi üyesinin bu görevi bu Kanun’un yürürlüğe girdiği gün sona erer.

Geçici Madde 2– Bu Kanun’un yürürlüğe girdiği günden itibaren Banka Genel Müdürü Başkan (Guvernör) ve Banka Genel Müdür Muavinleri Başkan (Guvernör) Yardımcıları unvanını alırlar ve görevleri müddetlerinin sonuna kadar devam eder.

Geçici Madde 3– Bu Kanun’un yürürlüğe girdiği gün murakıp olanların görevleri, Banka Denetleme Kurulu üyesi olarak, sürelerinin sonuna kadar devam eder.

Geçici Madde 4– Bu Kanun’un yürürlüğe girdiği gün Banka’da görevli olan diğer şahısların görevleri devam eder.

Geçici Madde 5– Bu Kanun’un yürürlüğe girdiği gün Banka portföyünde mevcut Hazine bonoları Maliye Bakanlığı ile Banka arasında ve T.Emlak Kredi Bankası’na verilmiş olan Hazine kefaletini haiz tahvil mukabili avans hesabı, Maliye Bakanlığı, Banka ve ilgili müessese arasında tespit edilecek esas ve şartlar dairesinde tasfiye edilir.

Geçici Madde 6– Bu Kanun’un yürürlüğe girdiği gün 1715 sayılı Kanun gereğince tedavüle çıkarılmış bulunan banknotlar, yeni bir emisyonla tebdil edilinceye kadar bu Kanun hükümlerine tabi olarak tedavülde kalır.

Geçici Madde 7– Bu Kanun’un yürürlüğe girdiği tarihte Banka Kredilerini Tanzim Komitesi’nce ittihaz edilmiş bilcümle kararlar, Banka’ca hilafına karar alınmadıkça, hüküm ifade etmekte devam eder.

Geçici Madde 8– Bu Kanun’un 5 inci maddesiyle 15 milyon Liradan 25 milyon Liraya çıkarılmış bulunan sermayenin artırılan 10 milyon Lirasına tekabül eden hisse senetlerinin tamamı (A) grubuna tahsis edilir. Söz konusu 10 milyon Liralık hisse senetlerine tekabül eden meblağ Banka nezdinde mevcut provizyonlardan, Kanun’un yürürlüğe girdiği tarihten itibaren yapılacak ilk Genel Kurul toplantısına kadar defaten karşılanır.

Geçici Madde 9– (1.1.1995 tarihinde yürürlüğe girmek üzere 21.4.1994 tarih, 3985 sayılı Kanun ile eklenmiştir.) 50 nci maddede belirtilen avans hesabında 1994 ve önceki dönemlere ilişkin olarak biriken tutar ile 1995-1998 döneminde kullanılacak tutarlar, Başbakanlık ve Banka arasında belirlenecek esaslara göre tasfiye edilir.

Yürürlükten kaldırılan kanunlar

Madde 69– 2.6.1929 tarih ve 1514 sayılı Evrakı Nakdiyenin İhtiyatları ile Değiştirilmesi Hakkında Kanun ve 11.6.1930 tarihli, 1715 sayılı T.C.Merkez Bankası Kanunu ile bu Kanun’u değiştiren veya buna eklenen 12.2.1937 tarihli, 3133 sayılı; 12.6.1943 tarihli, 4431 sayılı; 4.2.1948 tarihli, 5167 sayılı; 8.7.1948 tarihli, 5256 sayılı; 2.5.1949 tarihli, 5377 sayılı; 27.4.1955 tarihli, 6544 sayılı; 18.5.1955 tarihli, 6571 sayılı; 25.6.1956 tarihli, 6758 sayılı; 24.2.1961 tarihli, 260 sayılı; 3.1.1963 tarihli, 142 sayılı; 21.4.1965 tarihli, 583 sayılı Kanunlar ile 7129 sayılı Bankalar Kanunu’nun 33 üncü ve 47 nci maddeleri; 2279 sayılı Ödünç Para Verme Kanunu’nun 302 sayılı Kanunla değişik 9 uncu maddesinin 2 nci fıkrası yürürlükten kaldırılmıştır.

12 Mayıs 1964 tarihli ve 468 sayılı Kanun’un* 4 üncü maddesinin üçüncü fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir:

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kamu İktisadi Teşebbüsü sayılmaz ve bu Kanunla konulan denetime tabi değildir. Bu Banka’nın Türkiye Büyük Millet Meclisi’nce denetlenmesi, Anayasa’nın 94 üncü maddesinde söz konusu milli bütçenin incelenmesi yoluyla yapılır.

12 Mayıs 1964 tarihli ve 468 sayılı Kanun’un 4 üncü maddesinin son fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir:

1 inci ve 2 nci fıkralarda yazılı idareler, kurumlar ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, 1 inci fıkra anlamında kamu tüzel kişisi sayılırlar.

Yürürlükteki kanunların işbu Kanun’a uymayan hükümleri Banka hakkında uygulanmaz.

Yürürlük

Madde 70– Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Yürütme

Madde 71– Bu Kanun’u Bakanlar Kurulu yürütür.

UYARI: Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti, aracı kurumlar, portföy yönetim şirketleri, mevduat kabul etmeyen bankalar ile müşteri arasında imzalanacak yatırım danışmanlığı sözleşmesi çerçevesinde sunulmaktadır. Bu sitede yer alan bilgiler; doğru olduğuna inanılan, halka açık çeşitli kaynaklardan alınmış olup, bilgilerin her türlü kullanımı sonucundaki kayıp veya zararlar, siteye ve yazarlarına hiç bir borç, sorumluluk veya mükellefiyet yüklemez. Site içeriği, yazılar ve tablolar, izinsiz olarak kopyalanamaz ve kullanılamaz. YASAL UYARI FinHat © 2007-2015
PHP Code Snippets Powered By : XYZScripts.com